Dokuz Eylül Üniversitesinde Atık Yönetimi

Atık yönetimi, Dokuz Eylül Üniversitesinin sürdürülebilirlik stratejisinin temel bileşenlerinden biridir. Üniversite, tüm yerleşkelerinde Türkiye Sıfır Atık Yönetmeliği ve döngüsel ekonomi ilkeleri doğrultusunda entegre bir atık yönetim sistemi uygulamaktadır. DEÜ, yalnızca atıkların toplanmasına odaklanmak yerine; atık oluşumunun önlenmesini, kaynak verimliliğini, yeniden kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı, farkındalık oluşturulmasını ve sürekli iyileştirmeyi önceliklendirmektedir. Öğrenciler, akademik personel, idari personel ve lisanslı atık yönetim firmalarının koordineli çalışmaları sayesinde sürdürülebilir atık yönetimi uygulamaları kampüs yaşamının günlük bir parçası hâline gelmiştir.

2025–2026 raporlama döneminde, üniversitenin 15 yerleşkesinin tamamına ait Sıfır Atık Belgelerinin başarıyla yenilenmesi önemli bir kilometre taşı olmuştur. Belge yenileme süreci kapsamında kapsamlı denetimler gerçekleştirilmiş, personele eğitimler verilmiş, altyapı iyileştirmeleri yapılmış ve atık yönetimi uygulamaları gözden geçirilmiştir. Bu belgeler, üniversitenin atık yönetim sisteminin ulusal mevzuata uygun olduğunu ve çevresel performansını sürekli geliştirdiğini göstermektedir.

Atık Oluşumunun Önlenmesine Yönelik Çalışmalar

Dokuz Eylül Üniversitesi, en sürdürülebilir atığın hiç oluşmayan atık olduğuna inanmaktadır. Bu nedenle, atıkların toplanması ve bertaraf edilmesi gerekmeksizin önce oluşumunu azaltmaya yönelik çok sayıda uygulama hayata geçirilmiştir.

Üniversite, idari ve akademik süreçleri dijitalleştirerek kâğıt tüketimini önemli ölçüde azaltmıştır. Elektronik Belge Yönetim Sistemi BELGENET, üniversite genelinde kâğıt tabanlı yazışmaları neredeyse tamamen ortadan kaldırmıştır. Benzer şekilde SAKAI Öğrenme Yönetim Sistemi, öğretim elemanlarının ders materyallerini paylaşmasına, ödevleri elektronik ortamda toplamasına ve öğrencilerle dijital olarak iletişim kurmasına olanak sağlamaktadır. Lisansüstü tezler de dijital ortamda teslim edilerek basılı kopya ihtiyacı azaltılmaktadır.

Kâğıt tasarrufu uygulamaları; çift taraflı baskı, kontrollü afiş üretimi ve dijital onay süreçleriyle de desteklenmektedir. Ayrıca ters otomatlar (reverse vending machines) geri dönüşümü teşvik ederken, “Mataranı Getir” kampanyası öğrenci ve personel arasında tek kullanımlık içecek bardaklarının kullanımını azaltmayı amaçlamaktadır.

Geri Dönüşüm ve Döngüsel Kaynak Yönetimi

Kâğıt, plastik, cam, metal, elektronik atıklar, piller ve diğer geri dönüştürülebilir malzemeler için ayrı toplama sistemleri tüm yerleşkelerde bulunmaktadır. Açık şekilde etiketlenmiş geri dönüşüm kutuları; akademik binalar, idari ofisler, laboratuvarlar, sosyal tesisler ve açık alanlarda yer almakta olup geri dönüşümü üniversite topluluğunun tamamı için erişilebilir hâle getirmektedir.

2025 yılından itibaren geri dönüştürülebilir atıklar tek bir lisanslı yüklenici tarafından toplanmaya başlanmıştır. Bu uygulama standartlaştırılmış toplama süreçleri, daha iyi izlenebilirlik ve daha güvenilir atık kayıtları sağlamaktadır. Mayıs 2025–Nisan 2026 raporlama döneminde üniversite tarafından ayrı olarak toplanan atık miktarları aşağıdaki gibidir:

• 280.551 kg kâğıt atığı
• 66.493 kg plastik atığı
• 410.915 kg inorganik geri dönüştürülebilir atık

Toplanan tüm geri dönüştürülebilir malzemeler lisanslı geri dönüşüm tesislerine gönderilmekte ve burada ikincil hammadde olarak yeniden üretim süreçlerine kazandırılmaktadır. Böylece hem döngüsel ekonomi desteklenmekte hem de birincil doğal kaynakların tüketimi azaltılmaktadır.

Organik Atıkların Geri Kazanımı

Üniversite mutfakları, kafeteryaları ve yemekhanelerinde oluşan organik atıklar öncelikle oluşumunu önlemeye yönelik bir yaklaşımla yönetilmektedir. Üniversite kimlik kartları ile entegre çalışan akıllı yemek rezervasyon sistemi sayesinde yemek planlaması daha doğru yapılmakta, gereksiz yemek üretimi ve gıda israfı azaltılmaktadır.

Önlenemeyen organik atıklar ise ayrı olarak toplanmakta ve üniversitenin kompost tesisinde işlenmektedir. Raporlama döneminde yaklaşık 22,5 ton organik atık oluşmuş, bunun 8,3 tonu komposta dönüştürülmüştür. Elde edilen kompost kampüs peyzaj çalışmalarında ve yeşil alanların bakımında yeniden kullanılarak biyobozunur atıklar için kapalı döngü bir sistem oluşturulmaktadır.

Bunun yanı sıra, uygun durumdaki yemek artıkları öğrenci ve personel tarafından yürütülen gönüllü hayvan besleme faaliyetleri kapsamında yeniden değerlendirilmektedir.

Tehlikeli Atık Yönetimi ve Çevresel Güvenlik

Laboratuvarlar, sağlık tesisleri, bakım atölyeleri ve araştırma faaliyetlerinden kaynaklanan tehlikeli atıklara özel önem verilmektedir. Laboratuvar kimyasalları, atık yağlar, floresan lambalar, piller, kontamine ambalajlar, toner kartuşları ve elektronik bileşenler gibi tehlikeli atıklar kaynağında ayrı toplanmakta, ulusal atık kodlarına göre etiketlenmekte ve güvenli geçici depolama alanlarında muhafaza edilmektedir.

Raporlama döneminde 44.064 kg tehlikeli atık, Bakanlığın Mobil Atık Takip Sistemi (MOTAT) aracılığıyla tam izlenebilirlik ve yasal mevzuata tam uygunluk sağlanarak lisanslı bertaraf tesislerine gönderilmiştir. Başta Üniversite Hastanesi olmak üzere oluşan tıbbi atıklar ise ayrı bir toplama ve bertaraf sistemi kapsamında yönetilmektedir.